Baucau in depth, Violensia domestika ne’ebe sempre mosu iha familia maioria mai husi hahalok mane nian tanba hakarak “selingkuh” tun sae ou hakarak hola feto barak.

Hanesan akontesementu iha Suku Buibau, Sub Distritu Baucau, Distritu Baucau foin lalais ne’e sai sasin ida ba istoria violensia domestika iha nasaun foun ida ne’e.

Suspeitu Estvao Ximenes nudar laen halo torturasaun ba nia fen kaben Agostinha Ximenes tanba hakarak hola feto tolu.

“Hau hetan baku husi hau nia katuas oan iha horseik lokraik hodi tuku iha hau nia oin dala ruma nomos tebe hau no baku hau to’o ran sai husi hau nia ibun no inus”, katak Agostinha, Domingu, (27/03), iha edifisiu Polisia Nasional Timor Leste (PNTL) Distritu Baucau. “Tanba ne’e hau hakat mai iha kantor polisia nian atu bele tahan hau nia moris”.

Vitima ne’e esplika katak durante nia ho nia laen hola malu sempre hetan baku no dala ruma mos despreza ka kondena nia hanesan ema buan.

Maske nia rasik la hatene nia sala ou motivu saida mak nia hetan baku husi nia laen.

Nia lekar sai katak nia laen Estevao ne’e hola tan ona ferik oan daruak maske dadaun ne’e sira iha ona oan hamutuk sia, nain rua mate ona, hela mane tolu no feto hat.

Ho tanis no mata wen turu habokon nia asan hodi haktuir katak dala barak ona baku no halo nia sai hanesan atan ida iha uma laran.

Triste liu tan nia laen laiha responsabildade ba nia no oan hirak ne’ebe iha.

“Durante ami nain rua hola malu tiha nia laiha responsabidade hodi sustentan ami nain rua nia oan”, tenik nia ho tanis no matan mean. “Ninia moris lor-loron mak la’o no fila mai uma sempre halo problema ho hau ho hau nia oan sira”.

Inan husi oan nain sia ne’e mos esplika katak nia laen hola ona feto daruak husi Suku Triloka, Sub Distritu Baucau maibe la hetan oan husi fen daruak ne’e. Tanba ne’e nia hakarak hola feto ba datoluk nia.

Agustinha mos hetan ameasa husi nia laen atu oho nia maibe nia rasik la hatene nia sala saida.

“Nia dehan hau oho o iha ne’e ema ida sei la buka tuir o”, nia haktuir. “ Nia sempre baku hau hela deit maibe hau nunka hatene kona ba hau nia sala”.

Hau mos hetan atu oho husi nian tamba bainhira labarik iha hau nia kanotak nia kaer hau hodi kesi ho tali iha hau nia fuk hodi tara as iha uma laran no nia kesi hau nia liman rua hodi tara as iha ai leten durante lorn ida tomak”, katak nia.

No la’os ida ne’e deit, nia kontinua katak wainhira sira ba natar hodi ke’e feuk nia laen koko atu taha mate nia maibe nia konsege sala nia husi hanoin at laen nian.

Saturnino Ximenes nudar oan primeiru mos rekuinese torturasaun ne’ebe nia inan hetan husi nia aman Estevao Ximenes.

Saturnino haktuir la’os deit halo torturasaun hasoru nia inan maibe mos ba sira hotu, nia alin sira inklui mos nia.

Tanba ne’e nia mos hakarak nia inan husik ona nia aman (cerai) atu nune’e labele hetan tan torturasun husi nia aman.

“Lor-loron la’o buka feto no fila fali mai uma sempre halo halo problema ho ami”, tenik nia.

 “Dala ruma nia mai husu osan ba hau nia ama mak la fo nia baku ona tanba uluk hau sei fila rai no hili ai ba faan nia mai husu osan hau fo $.80 ba nia no nia estraga hitu tiha osan ne’e nia mai fali deit husu osan ami dehan osan laiha ona nia fila tolok hau nomos baku deit ona hau tanba hau osan laiha ona”. (CJITL Baucau/ Pedro Ximenes)